Vậy văn hóa đọc nằm ở đâu trên mảnh đất sự học ấy? Văn hóa đọc chính là “chất liệu” của sự học. Bởi nó bao gồm, thứ nhất là tâm thế, tư duy của người đọc sách Tâm thế thế nào thì chất lượng đọc sẽ tương ứng; thứ hai là Không gian đọc: bên trong lẫn bên ngoài (không gian bên ngoài là thư viện, kệ sách, khu trưng bày, nhưng không gian bên trong chính là chiều sâu lẫn chiều rộng của tâm hồn); và thứ ba, là Phương pháp đọc.

Hẳn nhiên, văn hóa đọc không phải là cứ ban hành nhiều kế hoạch, mua và trưng bày nhiều sách, tổ chức các cuộc thi về sách, mà vấn đề cốt lõi trong văn hóa đọc chính là thái độ chính trị khi chúng ta tiếp cận và đọc những quyển sách đó. Đây là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với mỗi người đọc, bởi nó sẽ quyết định cách thức, phương pháp đọc, nhất là việc chắt lọc và vận dụng những kiến thức từ sách vào thực tiễn cuộc sống. Ví dụ như, đối với những đầu sách liên quan đến Chủ tịch Hồ Chí Minh, đó không chỉ là việc tiếp cận các cứ liệu lịch sử, thu nhận sự kiện lịch sử trong những quyển sách đó, mà quan trọng hơn là mỗi người đọc cần thấu hiểu, thấu suốt, thấu cảm, và suy nghiệm về những bài học, chân giá trị đạo đức mà Người đã để lại cho chúng ta, để chúng ta sống tốt hơn, vì mọi người hơn, trưởng thành hơn…

Vì thế, một người đọc sách thôi thì chưa phải là người có văn hóa đọc, trừ khi họ thấu hiểu rằng, đó là một hành trình tạo giá trị bất tận cho chính mình, cho cộng đồng. Về bản chất, nó là một cuộc chinh phục lâu bền trước cuộc sống, là hành trình dài để hình thành lẽ sống, lẽ phải từ việc đọc sách.

Nhà nghiên cứu Giản Tư Trung, trong tác phẩm Đúng việc (xuất bản năm 2020) đã khẳng định: “Đối với con người đúng nghĩa, trên đời này không có gì là “trên hết” ngoại trừ lương tri, phẩm giá và lẽ phải của mình. Nói cách khác, với con người thực sự, thế giới vĩ đại nhất chính là “con người bên trong” của họ và họ sẽ luôn hành động theo “tiếng gọi lương tri từ bên trong” của mình”. Muốn có được điều đó, tất yếu phải đọc sách… Sẽ không ai có thể làm người một cách trọn vẹn, sẽ khó có những trải nghiệm sâu sắc, khó có tâm hồn, lý tưởng đẹp, khó hoàn thiện nhân cách nếu chúng ta thờ ơ với sách, thờ ơ với văn hóa đọc.

Hẳn ai trong chúng ta cũng đều hiểu, sách có thể giúp ta nhiều điều, người đọc sách có thể đối thoại với tác giả ở hàng nghìn, hàng vạn năm trước thông qua tư tưởng, câu chuyện của họ được truyền lại, được nâng cao tri thức, được đồng cảm, chia sẻ, nhất là được nâng dậy tâm hồn. Sách không cho ta mọi giải pháp. Đúng ra là, người có văn hóa đọc không đi tìm giải pháp từ sách, mà tìm và tạo giá trị tiếp theo cùng với việc đọc sách. Phải chăng, đó là hành trình của sự học?!