Rạng sáng 30/4/1975, các binh đoàn chủ lực và lực lượng tại chỗ đồng loạt tiến công vào nội đô Sài Gòn. 9 giờ 30 phút, Dương Văn Minh tuyên bố trên Đài Phát thanh Sài Gòn đề nghị Quân giải phóng ngừng tiến công “để cùng nhau thảo luận bàn giao chánh quyền trong vòng trật tự”.

Sau hai ngày đêm chiến đấu kể từ khi Chiến dịch Hồ Chí Minh mở màn, Quân giải phóng cùng các lực lượng tại chỗ đã phá vỡ các tuyến phòng thủ vòng ngoài của địch, cắt đứt quốc lộ 4, tăng cường vây ép Sài Gòn trên tất cả các hướng.

Tỉnh Phước Tuy thuộc miền Đông Nam bộ, Bắc giáp Long Khánh và Biên Hòa, Đông giáp Bình Tuy, Tây giáp Gia Định, Nam và Đông Nam giáp biển Đông. Sau khi Phan Rang, Phan Thiết, Xuân Lộc thất thủ, Bà Rịa - Vũng Tàu trở thành cái túi chứa tàn quân ngụy từ các nơi đổ về.

Từ đầu tháng 4/1975, phối hợp với các mặt trận ở Đông Nam bộ, tại đồng bằng sông Cửu Long, các lực lượng vũ trang đẩy mạnh hoạt động tác chiến ở hầu khắp các tỉnh, trọng điểm là Cần Thơ, Vĩnh Long, Mỹ Tho, Long An, nơi có quốc lộ 4 đi qua, nhằm cắt đứt sự chi viện bằng đường bộ từ Cần Thơ lên Sài Gòn và đường rút chạy theo hướng ngược lại của quân đội Sài Gòn.

Nhằm cứu vãn sự tồn tại của chính quyền Việt Nam Cộng hòa, liên tục trong những ngày đầu tháng 4/1975, Tổng thống ngụy Nguyễn Văn Thiệu đề nghị Nhà Trắng viện trợ tiền và vũ khí, kể cả việc dùng máy bay B52 ném bom trở lại vùng Quân giải phóng kiểm soát trên chiến trường miền Nam. Mặc dù không được Quốc hội Hoa Kỳ chấp thuận, Mỹ vẫn đồng ý chi viện cho quân đội Sài Gòn một số phương tiện chiến tranh và vũ khí có khả năng hủy diệt diện rộng, trong đó có bom CBU-55. Bom CBU-55 là một thứ vũ khí giết chóc khủng khiếp chỉ sau vũ khí nguyên tử. Trong chiến tranh Việt Nam, không quân Mỹ sử dụng bom CBU-55 lần đầu tiên ở chiến trường Quảng Trị mùa hè năm 1972.

Sau khi Bộ chỉ huy Chiến dịch Xuân Lộc quyết định thay đổi cách đánh từ tiến công trực tiếp chuyển sang bao vây chia cắt, ngày 15/4/1975, đợt tiến công thứ hai của Chiến dịch Xuân Lộc bắt đầu.

Chuẩn bị cho cuộc tổng tiến công và nổi dậy, từ đầu tháng 4/1975, Ban Thường vụ Thành ủy Sài Gòn - Gia Định đã giao nhiệm vụ cụ thể cho từng lực lượng. Lực lượng vũ trang sẵn sàng chiến đấu hỗ trợ quần chúng nổi dậy, xây dựng hành lang, bàn đạp, đánh chiếm các đầu cầu vùng ven và mục tiêu trong thành phố. Lực lượng an ninh tổ chức thành 4 cụm sẵn sàng phối hợp đánh chiếm Tổng nha Cảnh sát, Nha Cảnh sát Đô thành, các ty cảnh sát quận; lực lượng quân báo sẵn sàng đánh chiếm trụ sở cơ quan tình báo trung ương của địch. Lực lượng công nhân sẵn sàng chiếm lĩnh, bảo vệ các nhà máy, xí nghiệp, đặc biệt là các nhà máy điện, nước. Lực lượng Thành đoàn sẵn sàng phát động quần chúng khởi nghĩa ở các khu vực Bàn Cờ, Vườn Chuối, Đa Kao, Tân Định, Phú Nhuận, Khánh Hội - Vĩnh Hội, Tân Phú, Bảy Hiền. Ban Hoa vận bố trí cán bộ chỉ đạo khởi nghĩa ở 10 vùng trọng điểm thuộc các quận 5, 6 và 11. Ban Phụ vận tổ chức các tổ cứu phòng, tiếp tế, y tế, trật tự vệ sinh, in may. Ban Binh vận, Ban Trí vận thực hiện các nhiệm vụ theo chức năng được phân công.

Tham gia chiến dịch giải phóng Sài Gòn - Gia Định, ngoài các đơn vị bộ binh, binh chủng, còn có lực lượng đặc biệt là đặc công, biệt động. Đó là Sư đoàn Đặc công 2 (gồm 6 trung đoàn 10, 113, 115, 116, 117, 429); Lữ đoàn Đặc công - Biệt động 316 (gồm các tiểu đoàn Đặc công 80, 81, 82, các đoàn Biệt động Z10, Z21, Z22, Z23, Z25, Z26, Z28, Z30, Z31, Z32); lực lượng Biệt động Sài Gòn - Gia Định (gồm các Tiểu đoàn 195, 197, 198 và 60 tổ thuộc 11 đại đội độc lập). Toàn bộ lực lượng nói trên được bố trí trên các hướng xung quanh và trong nội đô thành phố Sài Gòn.

Lực lượng Không quân của quân đội ngụy quyền Sài Gòn có 282 sân bay lớn nhỏ (9 sân bay cấp I, 81 sân bay cấp II, 12 sân bay cấp III và 180 bãi hạ cất cánh); 1.193 máy bay các loại (118 chiếc A.37, 126 chiếc F.5, 594 chiếc UH.1, 32 chiếc C.130…), tổ chức thành 6 sư đoàn không quân. Thực hiện chủ trương của Quân ủy Trung ương về việc đánh chiếm các sân bay, tiếp quản, thu hồi máy bay, cơ sở hạ tầng, trang thiết bị vật chất kỹ thuật của không quân địch trong cuộc tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân 1975, Bộ Tư lệnh Quân chủng Phòng không - Không quân chỉ đạo lực lượng không quân tham gia các chiến dịch, đồng thời tổ chức thu hồi chiến lợi phẩm, sử dụng nhân viên kỹ thuật của chế độ cũ, huấn luyện chuyển loại máy bay, khôi phục hoạt động tại các sân bay và đưa máy bay của địch vào chiến đấu.

Tỉnh Ninh Thuận thuộc Nam Trung bộ, giáp với Bình Thuận về phía Nam, Khánh Hòa về phía Bắc, Lâm Đồng về phía Tây. Thị xã tỉnh lỵ Phan Rang án ngữ khu vực ngã ba đường 1 và đường 11, có địa thế hẹp và dài, một bên là núi đá, một bên là biển. Lực lượng phòng thủ Phan Rang của quân đội ngụy quyền Sài Gòn gồm Sư đoàn Bộ binh 2, Liên đoàn Biệt động quân 31, Lữ đoàn Dù 2, Sư đoàn Không quân 6, 1 chi đoàn Thiết giáp, 2 trận địa pháo 105mm, 155mm.

Ngày 15/4/1975, Cục Hậu cần Miền thành lập Đoàn hậu cần 240B làm nhiệm vụ phối hợp với Đoàn hậu cần 230 và Hậu cần Tỉnh đội Long An phục vụ Binh đoàn cánh Tây Nam trong Chiến dịch Hồ Chí Minh.

Nhận được báo cáo của Quân ủy Miền về diễn biến chiến trường và kiến nghị đặt tên chiến dịch giải phóng Sài Gòn - Gia Định, 17 giờ 50 ngày 14/4/1975, Bộ Chính trị gửi Bộ Chỉ huy chiến dịch giải phóng Sài Gòn - Gia Định (điện mật số 37/TK), nội dung: “Bộ Chính trị đồng ý chiến dịch giải phóng Sài Gòn - Gia Định lấy tên là Chiến dịch Hồ Chí Minh”. Quyết định của Bộ Chính trị được phổ biến nhanh chóng đến các mặt trận, đáp ứng nguyện vọng tha thiết của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân đối với vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc, đồng thời khẳng định ý chí quyết chiến quyết thắng của các cánh quân trong trận quyết chiến chiến lược cuối cùng.

Chiến dịch Xuân Lộc là trận đột phá đầu tiên của Quân giải phóng vào tuyến phòng thủ trực tiếp của quân địch trên hướng Đông Sài Gòn, từ Biên Hòa - Xuân Lộc đến Bà Rịa - Vũng Tàu.

Trong lúc chỉ đạo các lực lượng vũ trang B2 tham gia cuộc tổng tiến công và nổi dậy, tham gia chiến dịch giải phóng Sài Gòn - Gia Định, Trung ương Cục chỉ đạo xúc tiến công tác chuẩn bị tiếp quản.