Nơi văn hóa và lịch sử gặp nhau

Từ sau năm 1975, văn học Việt Nam từng bước chuyển từ khuynh hướng ngợi ca sang đi sâu khắc họa hình tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh ở cả bình diện lịch sử và đời thường.

Dấu mốc quan trọng của mạch sáng tác này là tiểu thuyết Búp sen xanh (năm 1981) của Sơn Tùng, mở ra hướng tiếp cận giàu tính nhân văn. Từ đó, nhiều cây bút nối dài hành trình với những góc nhìn đa dạng, như: Hồ Phương với Cha và con, Nguyễn Thế Quang với Khúc hát những dòng sông, Nguyễn Thế Kỷ với trường thiên Nước non vạn dặm…

Đầu năm 2026, nhà văn Trình Quang Phú ra mắt truyện ký Người đi muôn trùng nước non, tiếp nối mạch viết bền bỉ về Bác qua các tác phẩm như: Miền Nam trong lòng Bác, Người là niềm tin, Đường Bác Hồ đi cứu nước, Từ làng Sen đến Bến Nhà Rồng, Theo dấu chân Người…

Từ những trang viết ấy, quá trình hoạt động cách mạng của Bác được thể hiện trong văn học dường như hội tụ ở một điểm chung: Bến Nhà Rồng - nơi khởi đầu cuộc ra đi tìm đường cứu nước. Nếu văn học giúp công chúng hình dung và cảm nhận về Bác qua ngôn từ, thì chính không gian lịch sử này lại giúp mỗi người trực tiếp kết nối với ký ức dân tộc. Bến Nhà Rồng - nơi đặt Bảo tàng Hồ Chí Minh - Chi nhánh TPHCM (phường Xóm Chiếu, TPHCM) từ lâu đã trở thành một địa chỉ văn hóa - lịch sử tiêu biểu của thành phố.

Chương trình nghệ thuật Thời cơ vàng tổ chức tại Bảo tàng Hồ Chí Minh - Chi nhánh TPHCM vào tháng 8/2025 (ẢNH: DŨNG PHƯƠNG)

Việc TPHCM khởi công dự án cải tạo, chỉnh trang khu vực này vào ngày 29-4 vừa qua, với quy mô khoảng 1,4ha, cho thấy quyết tâm nâng tầm không gian di tích. Không chỉ nâng cấp các hạng mục như tòa nhà Rồng, khu trưng bày, hội trường, cảnh quan…, dự án còn hướng tới kết nối tổng thể khu Cảng Nhà Rồng - Khánh Hội với Bến Bạch Đằng và hệ thống công viên ven sông Sài Gòn, hình thành trục không gian văn hóa - lịch sử - du lịch đặc sắc bên sông.

Lan tỏa sâu rộng

Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ TPHCM nhiệm kỳ 2020-2025 xác định mục tiêu xây dựng TPHCM trở thành Không gian văn hóa Hồ Chí Minh, nơi tư tưởng, đạo đức, phong cách của Người hiện diện thường xuyên, trở thành tài sản tinh thần, giá trị văn hóa đặc trưng của cán bộ, đảng viên và nhân dân thành phố.

Từ đó đến nay, hàng trăm công trình, mô hình đã được triển khai. Không gian ấy không chỉ hiện diện trong bảo tàng hay di tích, mà lan tỏa vào đời sống qua các hình thức đa dạng: không gian trưng bày trực tiếp - trực tuyến, tranh tường cổ động, điểm sinh hoạt cộng đồng…

Mỗi góc phố, mỗi công trình dần trở thành một “địa chỉ đỏ”, góp phần đưa hình tượng Bác đến gần hơn với người dân và du khách. Và khi những câu chuyện về Bác được kể lại bằng những hình thức sinh động, phù hợp với đời sống đương đại, các giá trị tư tưởng, đạo đức, phong cách của Người không còn là khái niệm trừu tượng mà trở thành hành vi văn hóa cụ thể trong cộng đồng.

GS-TS Nguyễn Xuân Tiên, Chủ tịch Hội Mỹ thuật TPHCM, nhận xét: Không gian văn hóa Hồ Chí Minh tại TPHCM đang dần hình thành với những đặc điểm riêng, gắn với đời sống của người dân thành phố. Đó không chỉ là sự kế thừa, mà còn là quá trình sáng tạo để các giá trị tư tưởng của Bác mãi trường tồn và thấm sâu vào đời sống của mỗi người dân.