Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh, phát biểu trong phiên thảo luận ở tổ. (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)

Thảo luận tổ về Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, sáng 24/10, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định tinh thần xuyên suốt trong lần sửa đổi Luật này là cắt thủ tục nhưng không cắt trách nhiệm; nới tiền kiểm nhưng phải siết hậu kiểm; phân cấp nhưng không phân tán trách nhiệm; không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng đơn thuần.

Liên quan đến nội dung, bỏ khu dân cư tập trung và nguồn nước cấp cho sinh hoạt khỏi nhóm yếu tố nhạy cảm về môi trường, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh những yếu tố gắn trực tiếp với sức khỏe người dân thì không thể đơn giản hóa. Việc xây dựng pháp luật về bảo vệ môi trường nhằm nâng cao chất lượng sống của người dân, trong khi hiện nay vẫn còn những vấn đề đáng lo ngại như rác thải sinh hoạt, chất thải bệnh viện, ô nhiễm nguồn nước và chất lượng không khí.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh phát biểu trong phiên thảo luận ở tổ. (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)

Đối với việc miễn đánh giá tác động môi trường cho các dự án thứ cấp trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp, Chủ tịch Quốc hội cho rằng chỉ nên áp dụng khi hạ tầng xử lý môi trường đã được đầu tư đồng bộ và cần loại trừ những dự án có lượng khí thải lớn, phát sinh chất thải nguy hại hoặc liên quan đến nhập khẩu phế liệu.

Khi Luật có hiệu lực, cần đi sâu đi sát kiểm tra thực tế tại các khu công nghiệp, cụm công nghiệp và làng nghề để đánh giá đúng hiệu quả xử lý môi trường. Việc lựa chọn công nghệ, tiêu chuẩn vận hành và phương án xử lý chất thải cần được xem xét kỹ lưỡng, bảo đảm yêu cầu bảo vệ môi trường trong dài hạn; không thể chỉ căn cứ vào cam kết của doanh nghiệp mà phải kiểm tra khả năng thực hiện trên thực tế.

Đặc biệt quan tâm đến yêu cầu quản trị bằng dữ liệu, trong đó dữ liệu phải "sạch," phải chính xác, đầy đủ và đáng tin cậy, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục làm rõ một số vấn đề liên quan đến cắt giảm 90% thủ tục; trách nhiệm các dự án có tác động môi trường liên tỉnh; phương án xử lý khoản tiền 887 tỷ đồng doanh nghiệp đã nộp vào Quỹ Bảo vệ môi trường để hỗ trợ tái chế nhưng chưa giải ngân; trao đổi tín chỉ carbon quốc tế.

Về trách nhiệm người đứng đầu, Chủ tịch Quốc hội nhất trí gắn trách nhiệm với các chỉ tiêu chất lượng môi trường có thể đo lường được, công khai và đánh giá định kỳ; không thể quy trách nhiệm chung chung, nhưng cũng không được để xảy ra tình trạng né tránh trách nhiệm.

Đổi mới phương thức quản lý môi trường

Đồng quan điểm, đại biểu Nguyễn Vũ Trung (Thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng, dự án luật có hướng đi đúng ở 3 điểm: quản lý theo mức độ rủi ro, giảm tiền kiểm và số hóa quản lý môi trường. Hồ sơ cũng dự kiến cắt giảm đáng kể thủ tục hành chính, song đại biểu cho rằng, còn một điểm hạn chế xuyên suốt là giảm thủ tục nhanh hơn việc thiết kế cơ chế hậu kiểm, công khai dữ liệu và bảo đảm trách nhiệm giải trình.

Nếu các điều khoản được thông qua mà thiếu các giới hạn rõ trong luật và thiếu năng lực thực thi tại địa phương, chi phí hành chính có thể giảm nhưng rủi ro ô nhiễm và tranh chấp sẽ tăng - đại biểu Vũ Thành Trung nêu.

Về trách nhiệm cấp tỉnh và chính sách nhà nước, đại biểu cho rằng, bổ sung trách nhiệm Chủ tịch Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh đối với ô nhiễm trên địa bàn là cần thiết, nhưng cần tránh hiểu rằng, trách nhiệm quản lý của chính quyền thay thế trách nhiệm bồi thường, khắc phục của chủ thể gây ô nhiễm.

Đại biểu đề nghị dự thảo luật cần ghi rõ nguyên tắc người gây ô nhiễm phải trả chi phí phòng ngừa, xử lý, phục hồi và bồi thường; trách nhiệm quản lý nhà nước là trách nhiệm song song; bổ sung yêu cầu công khai hàng năm chi ngân sách môi trường, kết quả môi trường và tiến độ khắc phục điểm nóng.

Dự thảo luật tạo cơ sở pháp lý để xây dựng cơ sở dữ liệu và ứng dụng công nghệ mới. Tuy nhiên, đại biểu Vũ Thành Trung cho rằng chuyển đổi số chỉ nâng cao bảo vệ môi trường khi dữ liệu đủ tin cậy, có thể kiểm chứng và người dân tiếp cận được; cần công khai dữ liệu phát thải, tình trạng giấy phép, kết quả quan trắc và vi phạm theo cơ sở/dự án, trừ phần thật sự thuộc bí mật được pháp luật bảo vệ.

Đại biểu nhấn mạnh đơn giản thủ tục cho dự án ít rủi ro; giữ kiểm soát chặt với rủi ro lớn; công khai dữ liệu để người dân giám sát và buộc chủ thể gây ô nhiễm chịu trách nhiệm đầy đủ. Đây là cách vừa tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và nghiên cứu khoa học và công nghệ, vừa không chuyển rủi ro môi trường sang cộng đồng.

Còn đại biểu Nguyễn Đình Xuân (Tây Ninh) đề nghị đổi mới phương thức quản lý môi trường theo hướng tăng cường kiểm tra, giám sát thường xuyên, liên tục, kết hợp phát huy vai trò giám sát của cộng đồng, thay vì chủ yếu dựa vào xử phạt sau khi vi phạm xảy ra.

Theo đại biểu Nguyễn Đình Xuân, mức phạt cần được thiết kế phù hợp với tính chất, mức độ vi phạm và quy mô của cơ sở. Nếu mức phạt quá cao nhưng thiếu tương xứng có thể tạo áp lực lớn đối với các cơ sở nhỏ, thậm chí phát sinh tâm lý né tránh kiểm tra hoặc tìm cách đối phó. Vì vậy, chính sách xử lý vi phạm cần bảo đảm tính răn đe, đồng thời chú trọng phòng ngừa và nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật.

Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị rà soát, thu hẹp danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, hạn chế chồng chéo giữa các luật chuyên ngành, nhất là trong lĩnh vực nông nghiệp, chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản.

Cần phân biệt rõ hoạt động thực sự cần điều kiện đầu tư kinh doanh với những hoạt động có thể quản lý thông qua đăng ký, công bố thông tin và hậu kiểm; qua đó, giảm gánh nặng tuân thủ cho doanh nghiệp, người dân nhưng vẫn bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước về môi trường, đại biểu Nguyễn Đình Xuân đề xuất.

Phát huy hiệu quả nguồn lực từ biển

Đoàn đại biểu Quốc hội các tỉnh Nghệ An và Đồng Tháp thảo luận ở tổ. (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)

Thảo luận tại tổ về Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi), đa số các đại biểu nhất trí, việc xây dựng luật là cần thiết nhằm hoàn thiện thể chế quản lý tổng hợp tài nguyên, không gian biển, bảo vệ môi trường biển và hải đảo; tạo cơ sở pháp lý để quản trị biển hiện đại, phát huy hiệu quả nguồn lực từ biển, thúc đẩy phát triển kinh tế biển xanh, bền vững, đồng thời bảo đảm quốc phòng, an ninh, chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán quốc gia và đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế trong giai đoạn phát triển mới.

Thảo luận tại tổ, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên lưu ý đây là luật có phạm vi điều chỉnh rộng, liên quan đến nhiều lĩnh vực, tác động trực tiếp đến hoạt động đầu tư, kinh doanh, quyền tài sản của tổ chức, cá nhân và yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh, chủ quyền quốc gia trên biển.

Về phạm vi điều chỉnh và nguyên tắc quản lý tổng hợp tài nguyên, không gian biển, Phó Chủ tịch Quốc hội cho rằng, điểm mới quan trọng của dự thảo là chuyển từ phương thức quản lý chủ yếu theo ngành sang quản trị không gian biển hiện đại, tổng hợp và thống nhất.

Tuy nhiên, ranh giới giữa quản lý tổng hợp không gian biển với quản lý chuyên ngành chưa được thiết kế rõ trong dự thảo luật. Nếu phạm vi điều chỉnh quá rộng, bao trùm những hoạt động đã được điều chỉnh bởi pháp luật chuyên ngành, có thể dẫn đến chồng chéo thẩm quyền, phát sinh thêm thủ tục và làm tăng chi phí.

Vì vậy, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị rà soát, sửa đổi theo hướng xác định rõ luật này điều chỉnh việc quản lý tổng hợp, phân bổ và điều phối sử dụng không gian biển. Các hoạt động chuyên ngành thực hiện theo pháp luật tương ứng, đồng thời phải phù hợp với những nguyên tắc quản lý tổng hợp được quy định tại luật này.

Về trách nhiệm quản lý nhà nước và cơ chế điều phối liên ngành, Phó Chủ tịch Quốc hội đồng tình với việc xác lập cơ chế điều phối tập trung, liên ngành nhằm giải quyết các xung đột, chồng lấn trong khai thác, sử dụng không gian biển, khắc phục tình trạng phân tán trong quản lý biển hiện nay. Tuy nhiên, cơ chế này chỉ thực sự hiệu quả khi xác định rõ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, thẩm quyền giải quyết, thẩm quyền quyết định và trách nhiệm giải trình trong từng trường hợp cụ thể.

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị làm rõ thẩm quyền của cơ quan quản lý tổng hợp về biển trong xử lý các vấn đề liên ngành, liên vùng, liên tỉnh; cơ chế giải quyết khi các bộ, ngành có ý kiến khác nhau.

Đồng thời, phân định rõ nội dung thuộc thẩm quyền quyết định của Chính phủ và nội dung thuộc thẩm quyền, trách nhiệm điều phối của cơ quan đầu mối. Việc điều phối phải dựa trên quy hoạch, chiến lược, bảo đảm công khai, minh bạch, không làm thay đổi thẩm quyền quản lý chuyên ngành và không tạo thêm tầng nấc trung gian./.