* Phóng viên: Thưa đồng chí, trong văn kiện đã xác định rõ là hướng tới nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp bền vững và tuần hoàn. Đến thời điểm nào sẽ chấm dứt được cảnh là một người trong hộ nông dân có 2 luống rau mà một luống thì trồng để ăn còn một luống thì đem bán?

- Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp - Phát triển nông thôn Lê Minh Hoan: Thời gian qua, một bộ phận nông dân đã nhận thức được điều này, bởi nếu không nhận thức được thì chúng ta sẽ rủi ro về mặt thị trường. Tuy nhiên, quán tính của người nông dân và các vấn đề để thay đổi được cách sản xuất lạm dụng yếu tố đầu vào như thuốc bảo vệ thực vật quá mức quy định vẫn tồn tại. Ngành nông nghiệp phải nhận thức rằng không thể đánh đổi tăng trưởng bằng một sự mất cân bằng hệ sinh thái, mất đi sự đa dạng sinh học, thậm chí là mất đi uy tín, thương hiệu của nông sản Việt Nam. Không thể đánh đổi sự tăng trưởng bằng môi trường, khi môi trường bị ô nhiễm, tác động xấu đến sức khoẻ cộng đồng, thậm chí sức khoẻ trực tiếp của người nông dân cũng bị ảnh hưởng.

Sắp tới chúng tôi sẽ có một chương trình để định lượng được sự chuyển đổi từ thuốc bảo vệ thực vật vô cơ sang thuốc sinh học. Mọi sự thay đổi với bà con đều rất khó khăn nhưng cần thời gian nhất định để chuyển đổi ngành nông nghiệp lạm dụng đầu vào thành một nền nông nghiệp “thuận thiên”, dựa trên tự nhiên. Một thời gian năng suất có thể giảm xuống nhưng năng suất không đồng nghĩa với thu nhập, vì lúc đó chất lượng nông sản tăng lên, thương hiệu nâng lên thì giá bán cũng sẽ nâng lên.

Tôi cho đó là sự đánh đổi ở giai đoạn ban đầu, nhưng nếu chúng ta quyết tâm, cơ quan truyền thông kiên nhẫn, kiên trì với người nông dân để hóa giải được một thói quen, một tập quán lâu đời thì đúng như câu trong văn kiện trình Đại hội: Chúng ta sẽ chuyển đổi được nền nông nghiệp sang nông nghiệp sinh thái. Chỉ một ý “nông nghiệp sinh thái” nhưng sẽ tạo thương hiệu cho nông sản Việt Nam. Vấn đề là chúng ta sẽ phải làm như thế nào, bản thân nông nghiệp sinh thái đã bao gồm cả nông nghiệp tuần hoàn, nông nghiệp hữu cơ...

* Đồng chí đánh giá như thế nào về việc thời gian vừa qua, nhiều tập đoàn tư nhân lớn đã đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp và rất hứng thú đầu tư vào lĩnh vực này?

- Một tín hiệu rất vui là các tập đoàn lớn trước đây không tham gia vào nông nghiệp thì gần đây đã đầu tư vào lĩnh vực này. Họ vẫn xác định rằng, nông nghiệp không phải là lĩnh vực sinh lời ngay và cũng tiềm ẩn rất nhiều rủi ro. Nhưng rất nhiều doanh nghiệp tâm huyết với nông nghiệp, họ muốn trở lại đầu tư cho nông nghiệp không phải với mục đích làm giàu mà tạo ra một cú hích để thay đổi hình ảnh nông nghiệp Việt Nam. Đó mới là giá trị cao nhất của việc doanh nghiệp tư nhân đầu tư vào nông nghiệp. Từ giá trị đó, các doanh nghiệp trong thời gian qua đã tạo ra được thế để đưa nông sản nước ta ra nước ngoài cũng như chế biến nông sản ra các sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn.

Chúng ta trân trọng sự đóng góp của cộng đồng doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp bởi cơ cấu lại nông nghiệp thì phải có người dẫn dắt, đó chính là doanh nghiệp. Tuy nhiên, tôi cũng muốn chia sẻ rằng, trong tự nhiên cũng vậy thôi, sẽ có những con “đại bàng”, cũng sẽ có những con “chim sẻ”, chúng ta muốn có nhiều “đại bàng” để dẫn dắt nhưng cũng không được quên những con “chim sẻ” - đó là những hợp tác xã, đó là những doanh nghiệp vừa và nhỏ đang đầu tư ở các địa phương, mặc dù giá trị có thể không cao nhưng chúng ta hợp lực các “chim sẻ” lại thì sẽ tạo ra hiệu quả lan tỏa. Nhất là các chương trình đổi mới sáng tạo hay khởi nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp cũng sẽ là ưu tiên trong lĩnh vực nông nghiệp thời gian tới. Những doanh nghiệp, những bạn trẻ trở về từ các đô thị lớn, hấp thụ được tri thức, công nghiệp hiện đại thì sẽ trở về khởi nghiệp trong các lĩnh vực cụ thể của nông nghiệp từ phân loại, bảo quản, phân phối sản phẩm, thương mại điện tử... sẽ có tác động lan tỏa ở cộng đồng sẽ không kém gì các con “đại bàng”.

Nếu chúng ta chuyển động tất cả những yếu tố trên, đưa công nghệ về, đưa doanh nghiệp vừa và nhỏ về thì sẽ thu hút được trí thức trẻ về nơi các em, các cháu sinh ra. Và như vậy, đến một ngày, chúng ta sẽ không còn phải lo lắng thanh niên rời bỏ ruộng, bỏ quê, bỏ làng đi. Càng có nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ ở địa phương, các nhà đầu tư lớn đến càng có hệ sinh thái sẵn có ở xung quanh. Những doanh nghiệp vừa và nhỏ sẽ đảm nhận những công đoạn mà doanh nghiệp lớn không thể làm hết. Nó không hề biệt lập, mà khi chúng ta tạo ra một hệ sinh thái khởi nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp cũng là một điều kiện để chúng ta kéo các “đại bàng” về hoạt động. Từ đó, sẽ vừa tạo ra giá trị cho doanh nghiệp, vừa tạo ra giá trị cho người nông dân.

* Để hướng tới mục tiêu năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, theo đồng chí nông nghiệp sẽ đóng vị trí, vai trò như thế nào trong nền kinh tế nước ta? Và chúng ta có học hỏi mô hình của quốc gia hiện đại nào trong việc phát triển lĩnh vực nông nghiệp hay không?

- Chúng ta cũng đã có sự giao thoa, giao lưu với các nước để có sự chắt lọc các kinh nghiệm, giá trị trong sự phát triển nông nghiệp của Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Israel và Thái Lan... Rõ ràng khi chúng ta chắt lọc các giá trị đó thì phải tìm ra được “từ khóa”, vì mỗi đất nước, mỗi quốc gia lại có lịch sử, nền văn hóa và xuất phát điểm khác nhau. Có một điểm chung là chúng ta phải tạo thành chuỗi giá trị và phải thay đổi nhận thức từ trước đến nay, đó là chỉ hỗ trợ đầu vào cho sản lượng cao lên, bây giờ phải kích hoạt đầu ra để tạo được đầu ra ổn định. Khi đầu ra được kích hoạt thông suốt thì đầu vào sẽ tự động điều chỉnh theo. Lúc đó chúng ta có thể trở thành không chỉ một quốc gia xuất khẩu nông sản tươi ở top đầu thế giới mà còn xuất khẩu những sản phẩm công nghiệp thực phẩm từ nông sản chúng ta. Đó mới là hình ảnh nông nghiệp của chúng ta trong tương lai.

* Xin cảm ơn đồng chí!