Kiểm soát sử dụng AI trong tuyên truyền pháp luật

Góp ý dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), ĐB Nguyễn Vũ Trung (TPHCM) cho rằng dự thảo đã quy định rõ trách nhiệm đối với các chủ thể. Tuy nhiên, về tổng thể cần tập trung chuyển tư duy từ phổ biến pháp luật sang quản trị, tuân thủ pháp luật. Người được tuyên truyền phải cảm thấy được trách nhiệm của mình trong biết và sử dụng luật, từ đó tự bảo vệ và phòng ngừa rủi ro pháp lý.

Theo ĐB Trương Thị Bích Hạnh (TPHCM), tại cấp xã hiện nay đã mở rộng không gian phát triển, dân số lớn hơn, do đó cần có quy định cứng việc thành lập Hội đồng phổ biến, giáo dục pháp luật tại cấp xã. ĐB Lê Ngọc Sơn (TPHCM) đề nghị việc bố trí kinh phí cho hoạt động này phải gắn với nhiệm vụ, sản phẩm, kết quả và mức độ đáp ứng yêu cầu của người thụ hưởng. Trong khi đó, ĐB Trần Hoàng Ngân (TPHCM) góp ý nên mở rộng đối tượng được tiếp cận là phóng viên, báo chí tại các buổi làm luật để kịp thời có “nền” tuyên truyền sau khi luật được ban hành.

Liên quan tới việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào tuyên truyền, phổ biến pháp luật, ĐB Cà Thị Thắm (tỉnh Lai Châu) lưu ý, nếu không được kiểm soát có thể dẫn đến hiểu và áp dụng pháp luật không chính xác. Do đó, ĐB đề nghị cần bổ sung quy định nội dung do AI tạo lập hoặc tóm tắt phải được nhận diện, kiểm duyệt và có người chịu trách nhiệm kiểm tra trước khi công bố. ĐB Phạm Thị Minh Huệ (TP Cần Thơ) cho rằng trong việc phổ biến, giáo dục pháp luật trên không gian mạng cần làm rõ khái niệm “tài khoản đã được định danh hoặc xác thực”, xác định cụ thể đối tượng áp dụng và căn cứ pháp luật điều chỉnh nhằm bảo đảm tính minh bạch, thống nhất và khả thi.

Góp ý vào dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh đây là đạo luật rất quan trọng trong bối cảnh mọi công dân phải sống, làm việc theo Hiến pháp và pháp luật; đồng thời đề nghị cần tiếp tục áp dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số vào công tác tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần luật hóa, quy định rõ việc xây dựng hệ thống sinh thái số quốc gia phổ biến giáo dục pháp luật. Trong đó, luật hóa nghĩa vụ của các cơ quan ban hành trong việc cung cấp dữ liệu mở để tích hợp vào các công cụ AI, Chatbot tự động giải đáp pháp luật cho người dân 24/7, giúp người dân dễ dàng tìm hiểu pháp luật... Chuyển từ phổ biến toàn diện sang phổ biến thiết thân (người dân làm nghề gì, sống ở địa bàn nào được ưu tiên tiếp cận nhóm luật ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của họ). Chủ tịch Quốc hội dẫn chứng: “Vừa qua một số địa phương để xảy ra vi phạm trong kỳ thi tốt nghiệp THPT, có người nói đây là do đạo đức. Theo tôi, đây là chưa thượng tôn pháp luật chứ không phải vấn đề đạo đức”, Chủ tịch Quốc hội nêu quan điểm.

Theo Chủ tịch Quốc hội, việc sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật lần này không chỉ là sửa đổi câu chữ hay bổ sung thêm nhiệm vụ cho các cơ quan mà phải có cuộc cách mạng về phương thức tiếp cận: chuyển tư duy quản lý ban phát thông tin sang tư duy phục vụ, hỗ trợ người dân nâng cao năng lực tự bảo vệ bằng pháp luật.

Cần mở rộng phạm vi miễn trách nhiệm hình sự

Thảo luận về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số (gọi tắt là Nghị quyết đặc thù), ĐB Nguyễn Vũ Trung (TPHCM) tán thành với tinh thần của dự thảo là bảo vệ những rủi ro pháp lý hợp lý nhưng không bảo vệ các hành vi cố ý vi phạm, trục lợi. ĐB Nguyễn Vũ Trung nhìn nhận trên thực tế nhiều hoạt động liên quan đến khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thường đi trước các quy định pháp luật. Do đó, ĐB đề xuất trong dự thảo cần điều chỉnh, bổ sung theo hướng xem xét thận trọng từng hoàn cảnh cụ thể, nhất là đối với những hoạt động đổi mới sáng tạo, thử nghiệm công nghệ hoặc triển khai các mô hình chưa có tiền lệ.

Để gỡ vướng trong việc áp dụng chính sách đối với các dự án đầu tư, ĐB Trần Anh Tuấn (TPHCM) cho rằng dự thảo làm rõ hơn tiêu chí đã hoàn thành là như thế nào. Bởi theo ĐB, nếu gắn với việc hoàn tất thanh quyết toán thì nhiều trường hợp sẽ khó đáp ứng điều kiện để được áp dụng chính sách.

Theo ĐB Trương Minh Huy Vũ (TPHCM), cần làm rõ các khái niệm còn mang tính định tính như "mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội" hay "đã khắc phục toàn bộ"; đồng thời bổ sung tiêu chí định lượng để thuận lợi khi áp dụng. Dự thảo cần nghiên cứu quy định linh hoạt hơn về thời hạn 3 năm đối với những dự án đặc thù; làm rõ thẩm quyền đánh giá, xem xét thành lập các hội đồng chuyên môn hỗ trợ quá trình triển khai dự án.

Từ góc độ doanh nghiệp, ĐB Hồ Sỹ Hùng (TP Hà Nội, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam) bày tỏ ủng hộ quy định về việc không hình sự hóa các quan hệ dân sự hoặc hành chính nếu không liên quan đến tham nhũng, cố ý làm trái hoặc lừa đảo. ĐB đề nghị cần mở rộng phạm vi miễn trách nhiệm hình sự khi gây thiệt hại trong cả lĩnh vực “đầu tư, sản xuất kinh doanh”.