Ý chí cách mạng kiên định
Lãnh tụ Cuba Fidel Castro Ruz sinh ngày 13/8/1926 tại Birán, tỉnh Oriente, miền Đông Cuba. Từ năm 1945 đến năm 1950, ông học ngành Luật tại Đại học La Habana và tích cực tham gia phong trào chính trị sinh viên. Sau khi tốt nghiệp, Fidel Castro hành nghề luật sư, tiếp tục hoạt động trong Đảng Nhân dân Cuba (Chính thống). Sau cuộc đảo chính ngày 10/3/1952 của Fulgencio Batista, ông công khai phản đối chế độ độc tài và kêu gọi lật đổ chính quyền này.
Ngày 26/7/1953, Fidel Castro lãnh đạo cuộc tấn công Pháo đài Moncada. Cuộc tấn công thất bại, ông bị bắt và bị kết án 15 năm tù. Bài tự bào chữa “Lịch sử sẽ giải oan cho tôi” tại phiên tòa sau đó trở thành một văn kiện quan trọng của phong trào cách mạng Cuba. Năm 1955, Fidel Castro được đặc xá và sang Mexico. Tại đây, ông cùng Raúl Castro, Che Guevara và các đồng chí tổ chức lực lượng của Phong trào 26/7.
Tháng 12/1956, những người cách mạng trở về Cuba trên tàu Granma, xây dựng căn cứ du kích tại vùng núi Sierra Maestra. Với vai trò Tổng Tư lệnh Quân đội Khởi nghĩa, Fidel Castro trực tiếp chỉ đạo cuộc đấu tranh vũ trang và hoạt động của phong trào. Cách mạng Cuba giành thắng lợi vào ngày 1/1/1959, lật đổ chính quyền Batista. Tháng 2/1959, ông trở thành Thủ tướng Cuba.
Trên cương vị người đứng đầu Chính phủ, Fidel Castro lãnh đạo Cuba bảo vệ thành quả cách mạng trước sức ép lớn từ bên ngoài. Tháng 4/1961, ông trực tiếp chỉ đạo đánh bại cuộc đổ bộ tại Vịnh Con Lợn do CIA hậu thuẫn và tuyên bố Cuba đi theo con đường xã hội chủ nghĩa. Tháng 10/1965, ông trở thành Bí thư thứ nhất Đảng Cộng sản Cuba. Đến tháng 12/1976, ông đảm nhiệm chức Chủ tịch Hội đồng Nhà nước kiêm Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng.
Hành trình từ Moncada, tàu Granma đến thắng lợi của Cách mạng Cuba cho thấy ý chí kiên định của lãnh tụ Fidel Castro trong mục tiêu giành độc lập, chủ quyền và quyền tự quyết cho dân tộc. Trong nhiều thập niên lãnh đạo, ông góp phần đưa Cuba trở thành tiếng nói có ảnh hưởng trong phong trào cách mạng và tiến bộ trên thế giới. Tên tuổi Fidel Castro gắn liền với lịch sử hiện đại Cuba và quan hệ đoàn kết giữa Cuba với nhiều dân tộc đang đấu tranh vì độc lập, tự do.
Lãnh tụ Fidel Castro qua đời tại La Habana vào ngày 25/11/2016, hưởng thọ 90 tuổi, để lại một di sản có ảnh hưởng sâu rộng đối với đất nước và nhân dân Cuba.
Từ ngày 7 đến ngày 12/8, Đoàn đại biểu Đảng Cộng sản Việt Nam do đồng chí Vũ Hải Hà, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội dẫn đầu tham dự cuộc gặp quốc tế các Đảng Cộng sản và Công nhân lần thứ 24 và Hội thảo “Fidel: Di sản và Tương lai” tại La Habana.
Tại các sự kiện, đoàn đã tôn vinh di sản Fidel Castro và tư tưởng Hồ Chí Minh; khẳng định sự ủng hộ của Việt Nam đối với Cuba, kêu gọi chấm dứt các biện pháp cấm vận đơn phương; thông tin về kết quả Đại hội XIV của Đảng và đề xuất thúc đẩy hợp tác về y tế, nông nghiệp, chuyển đổi số. Đoàn cũng dự lễ ra mắt bộ sách tuyển tập Fidel Castro do Việt Nam in và trao tặng.
Tình nghĩa sắt son Việt Nam - Cuba
Trong di sản đoàn kết quốc tế của lãnh tụ Fidel Castro, quan hệ với Việt Nam giữ một vị trí đặc biệt. Tháng 12/1960, Cuba trở thành quốc gia đầu tiên ở Tây bán cầu thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam. Năm 1963, Ủy ban Cuba đoàn kết với miền Nam Việt Nam ra đời, thể hiện sự ủng hộ mạnh mẽ đối với cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc của nhân dân Việt Nam.
Năm 1966, tại cuộc mít tinh ở Quảng trường Cách mạng José Martí, thủ đô La Habana vào ngày 2/1, nhân kỷ niệm thắng lợi của Cách mạng Cuba và chào mừng Hội nghị Đoàn kết Á - Phi - Mỹ Latinh, Bí thư thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Cuba, Thủ tướng Fidel Castro tuyên bố: “Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình!”. Câu nói trở thành biểu tượng của tình đoàn kết Việt Nam - Cuba, thể hiện tình cảm sâu nặng và lập trường kiên định của Cuba đối với Việt Nam.
Lãnh tụ Cuba Fidel Castro phất cao lá cờ bách chiến bách thắng lấp lánh huân chương của đoàn Khe Sanh, Quân giải phóng Trị Thiên Huế, tháng 9/1973. ẢNH: TTXVNTình cảm ấy càng được khắc họa rõ nét qua 3 chuyến thăm Việt Nam của Fidel Castro. Tháng 9/1973, ông trở thành nguyên thủ nước ngoài đầu tiên và duy nhất đến vùng giải phóng miền Nam Việt Nam tại Quảng Trị khi chiến tranh còn diễn ra ác liệt. Hình ảnh lãnh tụ Fidel Castro phất cao lá cờ bách chiến bách thắng tại điểm cao 241, huyện Cam Lộ đã in đậm trong tâm trí nhiều thế hệ người dân Việt Nam. Sự hiện diện của ông giữa vùng đất còn in dấu chiến tranh trở thành nguồn cổ vũ to lớn, tiếp thêm sức mạnh cho cuộc đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
Tháng 12/1995, Fidel Castro thăm Việt Nam lần thứ hai, khi đất nước ta đang đẩy mạnh công cuộc đổi mới, mở cửa và hội nhập quốc tế. Trong chuyến thăm lần thứ ba vào tháng 2/2003, ông đến thăm Đại tướng Võ Nguyên Giáp tại nhà riêng ở Hà Nội. Cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo cách mạng là dấu ấn sâu sắc của tình đồng chí và mối quan hệ gắn bó giữa hai dân tộc.
Mối quan hệ hữu nghị đặc biệt, thủy chung giữa Việt Nam và Cuba là một biểu tượng hiếm có trong lịch sử quan hệ quốc tế. Được tôi luyện qua những năm tháng chiến tranh và thử thách của thời cuộc, tình đồng chí, anh em giữa hai dân tộc đã trở thành tài sản vô giá, được các thế hệ lãnh đạo và nhân dân hai nước gìn giữ, vun đắp và trao truyền.
Nhớ mãi hình ảnh “người bạn lớn”
* Tọa đàm Fidel Castro Ruz - Từ tuổi thơ đến huyền thoại
Ngày 13/8, tại công viên Fidel Castro (phường Đông Hà, tỉnh Quảng Trị), UBND tỉnh Quảng Trị phối hợp Bộ Ngoại giao và Đại sứ quán Cộng hòa Cuba tại Việt Nam tổ chức lễ kỷ niệm 100 năm Ngày sinh lãnh tụ Fidel Castro (13/8/1926 – 13/8/2026).
Hơn nửa thế kỷ sau chuyến thăm Quảng Trị giữa những năm tháng chiến tranh, hình ảnh Lãnh tụ Fidel Castro vẫn luôn là dấu ấn đặc biệt trong quan hệ hữu nghị Việt Nam - Cuba. Tại lễ kỷ niệm, các đại biểu dâng hoa, dành phút mặc niệm tưởng nhớ và tri ân nhà cách mạng kiệt xuất của Cuba, người bạn lớn, người đồng chí thủy chung của Việt Nam.
Phát biểu tại buổi lễ, đồng chí Lê Đức Tiến, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị, nhắc lại dấu mốc ngày 15/9/1973, khi lãnh tụ Fidel Castro đến thăm vùng đất Quảng Trị giữa lúc chiến tranh còn diễn ra ác liệt. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, chiến tranh đã lùi xa nhưng hình ảnh lãnh tụ Fidel Castro giữa đất lửa Quảng Trị vẫn còn nguyên sức sống. Đó không chỉ là hình ảnh của tình đồng chí, tình hữu nghị đặc biệt, mà còn là hình ảnh của lịch sử.
Cùng nhìn lại chặng đường quan hệ giữa hai nước, các nhân chứng lịch sử và thế hệ trẻ Quảng Trị bày tỏ niềm tự hào về mối quan hệ hữu nghị đặc biệt Việt Nam - Cuba, đồng thời khẳng định quyết tâm tiếp nối và phát huy những giá trị đã được các thế hệ đi trước vun đắp.
Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền nước Cộng hòa Cuba tại Việt Nam Rogelio Polanco Fuentes đánh giá cao việc tỉnh Quảng Trị phối hợp tổ chức lễ kỷ niệm 100 năm Ngày sinh lãnh tụ Fidel Castro, tại địa phương có vị trí đặc biệt trong lịch sử quan hệ Việt Nam - Cuba. Đại sứ Rogelio Polanco Fuentes bày tỏ vui mừng trước những thành tựu Việt Nam và tỉnh Quảng Trị đạt được trong công cuộc Đổi mới, triển khai Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng; cảm ơn sự đoàn kết và ủng hộ kiên định của Đảng, Nhà nước, nhân dân Việt Nam dành cho Cuba.
* Trước đó, sáng 12/8, tại Hà Nội, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phối hợp với Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật tổ chức Tọa đàm Fidel Castro Ruz - Từ tuổi thơ đến huyền thoại. Đây là hoạt động ý nghĩa nhân kỷ niệm 100 năm Ngày sinh Tổng Tư lệnh Fidel Castro Ruz (13/8/1926 – 13/8/2026) - nhà lãnh đạo kiệt xuất của cách mạng Cuba, người bạn lớn, người đồng chí thủy chung của Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam.
Thời gian qua, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật đã phối hợp Trung tâm Fidel Castro Ruz (Cuba) và các cơ quan liên quan tổ chức biên soạn, biên tập, xuất bản một số công trình về lãnh tụ vĩ đại của cách mạng Cuba, trong đó có ấn phẩm Fidel Castro Ruz - Từ tuổi thơ đến huyền thoại của nhà báo Vương Xuân Nguyên.
Cuốn sách đưa người đọc trở lại với những năm tháng đầu đời của Fidel - nơi một nhân cách được hình thành, một lý tưởng được gieo mầm và bản lĩnh từng bước được tôi luyện, để có thể hiểu rõ, hiểu sâu sắc hơn về một con người đã làm nên những dấu ấn lớn trong lịch sử, một biểu tượng và một huyền thoại trên thế giới.
Văn Thắng