Những công trình đồ sộ, giàu thực tiễn

Trong thập niên đầu sau ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, Thành ủy TPHCM đã có chủ trương thành lập các đơn vị, tổ chức hoạt động về khoa học xã hội để xây dựng chương trình đề tài nghiên cứu khoa học xã hội dài hạn, trung hạn và ngắn hạn; giúp tổ chức thẩm định giá trị các công trình khoa học xã hội; nghiên cứu các vấn đề của thành phố làm cơ sở cho việc hoạch định con đường phát triển.

Đây là một quyết định phù hợp với yêu cầu của thành phố và là “đặc sản” của thành phố mang tên Bác Hồ, luôn năng động, sáng tạo, bám sát thực tiễn để có những quyết sách phù hợp, tạo động lực cho sự phát triển. Từ chủ trương đó đã hình thành môi trường để nhiều công trình khoa học xã hội có giá trị ra đời, mà đóng góp của đồng chí Trần Bạch Đằng giữ vai trò đặc biệt quan trọng.

Dấu ấn đầu tiên của đồng chí Trần Bạch Đằng trong hoạt động khoa học xã hội phải kể đến công trình đồ sộ “Địa chí văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh” gồm 4 tập, do Giáo sư Trần Văn Giàu và đồng chí Trần Bạch Đằng làm chủ biên, đã tập hợp được nhiều nhà khoa học có uy tín tham gia biên soạn.

Đọc tổng luận các tập “Địa chí văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh”, chúng ta thấy được tầm khái quát, phân tích sâu sắc của học giả Trần Bạch Đằng về các lĩnh vực khoa học xã hội thành phố trong tiến trình lịch sử.

Một dấu ấn khác về tài năng, công lao của đồng chí Trần Bạch Đằng trong khoa học xã hội thành phố là công trình “Lịch sử Việt Nam”, cũng do Giáo sư Trần Văn Giàu và đồng chí Trần Bạch Đằng chủ biên, với sự tham gia của nhiều nhà sử học, khảo cổ học, dân tộc học, văn hóa học ở TPHCM và cả nước.

Tâm huyết dành cho bộ sử “Nam bộ Kháng chiến”

Ngoài những đóng góp gắn với hoạt động của Hội đồng Khoa học xã hội thành phố lúc bấy giờ, đồng chí Trần Bạch Đằng còn có nhiều đóng góp quan trọng khác về khoa học xã hội thành phố và cả nước. Sự kiện quan trọng nhất là đồng chí được Ban Bí thư Trung ương Đảng và Thủ tướng Chính phủ trao trọng trách chủ biên công trình khoa học quan trọng “Lịch sử Nam bộ Kháng chiến” khi tuổi đã cao, sức khỏe đã yếu.

Song với bản lĩnh, trí tuệ, tinh thần trách nhiệm, sự cần mẫn vốn có, đồng chí đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Dù trước lúc đi xa, công trình chưa kết thúc và đồng chí còn nhiều day dứt, nhưng tập thể các nhà khoa học trong Ban chỉ đạo, Ban biên tập đều đánh giá cao sự đóng góp to lớn của đồng chí.

“Lịch sử Nam bộ Kháng chiến” đã được xuất bản năm 2010, là một bộ chính sử có ý nghĩa chính trị, tư tưởng, xã hội to lớn và sâu sắc ở nước ta, giới thiệu đầy đủ “Nam bộ là biểu tượng tinh thần quật khởi dân tộc, nơi đầu tiên “đứng mũi chịu sào” trước quân xâm lược, nơi “đi trước về sau”, là đội xung kích của kháng chiến toàn quốc”.

Nếu kể các công việc liên quan đến khoa học xã hội thành phố với sự đóng góp to lớn của nhà nghiên cứu Trần Bạch Đằng chắc không kết thúc được. Điều tôi muốn nói, Sài Gòn - Gia Định - TPHCM là nơi có nhận thức đúng đắn về vai trò, vị trí của khoa học xã hội, đã có những chủ trương phù hợp, tạo điều kiện cho khoa học xã hội phát triển, thực hiện ngày càng tốt hơn chức năng, nhiệm vụ, cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn cho việc xây dựng đường lối, chính sách phát triển và bảo vệ đất nước.

Trong sự phát triển đó có đóng góp to lớn của đồng chí Trần Bạch Đằng - nhà cách mạng, nhà hoạt động chính trị có tầm tư duy chiến lược, nhà nghiên cứu uyên thâm với phẩm chất thông minh, tư duy nhạy bén, sắc sảo, hoạt động sung mãn, nghiêm túc, am hiểu thực tiễn, giàu tri thức tân cổ, Đông Tây.