Thủ tướng Lào Thongsing Thammavong tiếp đồng chí Lê Thanh Hải, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy TPHCM cùng đoàn đại biểu TP. (Ảnh: Thanhuytphcm.vn)

1/ Sau 30/4/1975, giang sơn Việt Nam đã thu về một mối, bên cạnh niềm vui quá lớn thì chiến tranh xâm lược cũng để lại nhiều phức tạp, bề bộn cả trong và ngoài. Thế giới phương Tây và các nước trong khu vực bị choáng váng, họ sợ con bài domino sẽ diễn ra sau khi cộng sản đã thắng ở Việt Nam. Một thế bao vây cấm vận đối với Việt Nam đã diễn ra gay gắt và cùng lúc này thế lực phương Bắc cũng đang có mưu đồ đen tối đến lãnh thổ nước ta.

Song song với hàng loạt đối sách lớn thì lúc này công tác đối ngoại cũng được đặt ra khẩn trương ngay. Dưới sự chỉ đạo của trung ương, trước hết vấn đề được đặt ra là: công bố chính sách và nhiệm vụ đối ngoại của chính quyền cách mạng Thành phố; tiếp quản các cơ quan ngoại giao nước ngoài và chính sách đối với người nước ngoài đang ở Thành phố; cách xử lý đối với những cam kết quốc tế của chế độ cũ… Việc đó đã góp phần quan trọng làm ổn định nội bộ và yên lòng đối với dư luận quốc tế. Tiếp theo, Thành phố đã thiết lập các cơ cấu tổ chức đối ngoại như Sở Ngoại vụ, đối ngoại nhân dân, kinh tế đối ngoại, công tác quản lý các tổ chức phi chính phủ. Vấn đề quản lý đối với người Việt Nam ở nước ngoài, đã được đặt ra sớm cùng với công tác du lịch để tạo sự hoạt động bình thường trong lĩnh vực đối nội và đối ngoại.

Sự nhạy bén của Thành phố về các lĩnh vực đối ngoại trong thời kỳ đầu đã tạo những đà phát triển của Thành phố đối với những năm tháng sau này.

2/ Sau 1975, nước ta trong đó có TPHCM phải đương đầu với cuộc chiến mới từ phía Campuchia. Thực hiện khẩu hiệu “Cứu bạn là tự cứu mình”, Thành phố ta nhận nhiệm vụ Đảng giao là phải cáng đáng một phần quan trọng trong việc chi viện cho chiến trường Campuchia về nhân lực, tài lực, trong khi bản thân Thành phố đang phải lo giải quyết bao công việc phức tạp sau chiến tranh. Trên mặt ngoại giao, một số nước nhất là ở Đông Nam Á đang tìm cách cô lập ta do vấn đề Campuchia. Lúc này liên tục nhiều phóng viên nước ngoài kể cả một số chính khách quốc tế lui tới Thành phố để theo dõi vừa tìm hiểu vừa gây áp lực tạo ra một không khí không thuận lợi cho ta. Mặt khác hàng vạn người dân Campuchia lánh nạn và một bộ phận lực lượng kháng chiến của Campuchia cũng đã đến Việt Nam, bốn trung tâm tiếp đón những người Campuchia đã được mở ra tại Thành phố và 2 tỉnh lân cận. Phối hợp với ta lúc này có bộ máy cao ủy về người tỵ nạn của Liên Hiệp quốc đã tích cực tiếp tế cho người dân Campuchia tỵ nạn.

Bí thư Thành ủy TPHCM Lê Thanh Hải (thứ 3 từ phải sang) trao đổi với bà Men Xam-On, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quan hệ Quốc hội, Thượng viện và Thanh tra Vương quốc Campuchia (thứ 4 từ phải sang). (Ảnh: Thanhuytphcm.vn)

Suốt 10 năm trời, Thành phố đã cùng cả nước tập trung cao độ để giải quyết vấn đề Campuchia. Phải khẳng định một điều, Đảng và Nhà nước ta với chính sách đúng đắn về đối nội và đối ngoại nên vấn đề Campuchia đã từng bước được giải quyết một cách tốt đẹp.

Ngay trong thời điểm khó khăn này, nhiều tỉnh phía Nam nổi lên làn sóng di tản chạy ra nước ngoài của người dân. Theo thống kê của Liên Hiệp quốc, trong 3 năm cuối thập niên 80, trung bình hàng tháng số người tự động di tản bằng thuyền có từ 15.000 đến 18.000 vượt biên chạy sang các nước Đông Nam Á. Sự kiện này đã kéo theo bao tệ nạn tiêu cực và bao thảm cảnh ngoài biển. Phải chấm dứt tình trạng này và Đảng ta đã hạ quyết tâm phải chuyển từ bị động sang chủ động, phải chuyển từ hỗn loạn ra đi thành ra đi có trật tự, có tổ chức; phải chuyển từ trách nhiệm của Việt Nam thành trách nhiệm của nhiều đối tác, nhất là Mỹ và Liên Hiệp quốc.

Chủ tịch UBND TP Lê Hoàng Quân tặng quà lưu niệm cho Chủ tịch Ủy ban Thương mại Quốc tế Bernd Lange. (Ảnh: Thanhuytphcm.vn)

Đó là sự ra đời của chương trình ra đi có trật tự hay còn gọi là chương trình “Sum họp gia đình sau chiến tranh” và đã khẳng định sự ra đi là vấn đề nhân đạo, không phải là vấn đề chạy loạn. Chương trình này kéo dài trong nhiều năm mà trung tâm hoạt động của nó là tại TPHCM. Chương trình này đã có sự phối hợp của 3 bên: Việt Nam, Mỹ và Liên Hiệp quốc. Chương trình đã bảo đảm cho gần nửa triệu người ra đi, trong đó hơn một nửa là đi Mỹ, còn lại là đi đến hơn 30 nước khác – (gồm 3 loại: loại đi sum họp gia đình 25 vạn; loại các sĩ quan, công chức chế độ Sài Gòn cũ 17 vạn; loại con lai Mỹ 9 vạn).

Số người ra đi ngày ấy, đến nay đã lần lượt trở về thăm lại quê hương, có một số đã xin ở lại Việt Nam. Đúng như đồng chí Nguyễn Văn Linh đã kết luận hồi đó: “Họ ra đi, trước sau họ cũng trở về, họ là người Việt Nam. Phải sắp xếp cho họ đi bình thường”. Lúc bấy giờ cũng có một số ý kiến cho rằng, việc ra đi theo chương trình này chẳng khác gì đẩy người dân đi theo giặc. Thực tế đã chỉ rõ– đây là một quyết sách đúng đắn của Đảng ta và đã mang lại thắng lợi lớn cả đối nội và đối ngoại.

Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Võ Văn Thưởng tiếp Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Liên bang Nga L.Kalashinikov. (Ảnh: Thanhuytphcm.vn)