Thứ Bảy, ngày 22 tháng 1 năm 2022

Một cơ hội giáo dục đạo đức cho học sinh

Ảnh minh họa (Ảnh: Thanhuytphcm.vn)

(Thanhuytphcm.vn) - Một trường THPT ở TPHCM vừa “bắt trend” rất nhanh với bài rap Mang tiền về cho mẹ của Đen Vâu ở bài thi học kỳ I môn Ngữ văn lớp 12, được nhiều học sinh hào hứng. Đó có thể xem là một trong những cách ra đề khá mới, bám sát hơi thở cuộc sống, tạo sự gần gũi, hứng khởi cho học sinh.

Tuy nhiên, còn có một “trend” khác rất đáng chú ý, có thể được ngành giáo dục chú ý khai thác, đưa vào giảng dạy, làm bài thi/kiểm tra, đồng thời khơi gợi, phát triển nhận thức cho học sinh. Đó chính là giáo dục lòng nhân ái, nhân văn, hay mở rộng hơn là giáo dục đạo đức cho học sinh, sau khi đất nước nói chung và TPHCM nói riêng đã trải qua những tháng ngày chống dịch gian nan và toát lên vẻ đẹp lấp lánh của tình dân tộc, nghĩa đồng bào.

Trong suốt gần 2/3 thời gian của năm 2021, TPHCM đã kiên cường chống dịch; bên cạnh nỗ lực quên mình của rất nhiều lực lượng thì lòng nhân ái, nhân văn đã tiếp thêm sức mạnh vật chất và tinh thần để thành phố dần vượt qua khó khăn. Ngày trước, những câu “Bầu ơi thương lấy bí cùng/ Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn”, hay “Nhiễu điều phủ lấy giá gương/ Người trong một nước phải thương nhau cùng”, hoặc “Lá lành đùm lá rách”… có thể được học sinh cảm nhận qua tính biểu tượng, qua lời giảng, qua các chuyện kể…, thì nay, những điều đó được các em cảm nhận qua thực tế. Có lẽ nhiều em là nhân vật trong các câu chuyện đẹp về sự sẻ chia, tinh thần nhân ái, khi em cùng gia đình được chăm lo nhu yếu phẩm trong những ngày giãn cách xã hội, có khi chính em được các bác sĩ tận tình chăm sóc lúc bị nhiễm bệnh, em hoặc anh chị em được hỗ trợ thiết bị học tập trực tuyến… Và có những em không may trở thành trẻ mồ côi bởi dịch đã được cộng đồng, địa phương quan tâm, giúp đỡ bằng nhiều cách thức để không chỉ các em tiếp tục việc học mà còn có thêm cơ hội phấn đấu tích cực hơn.

Trong lúc chống dịch căng thẳng, trên các phương tiện truyền thông, những câu chuyện đẹp, những gương sáng, những hình ảnh đậm tình người… được lan tỏa rất nhanh và đã lay động rất nhiều trái tim. Đó hẳn là một thực tiễn sống động, quý giá để trở thành những bài học đạo đức cụ thể, thuyết phục, có giá trị để tác động mạnh mẽ đến nhận thức và tình cảm của học sinh. Nếu giáo viên, nhà trường khéo léo chọn lọc, sử dụng, khơi gợi thì hẳn các bài học đó sẽ thấm rất lâu và rất sâu trong lòng của học sinh. Bên cạnh lòng nhân ái, tinh thần trách nhiệm, sự hy sinh, ý chí quyết tâm, tính cộng đồng… đều là những đức tính quý, rất cần được học tập, rèn luyện, thực hành trong bối cảnh xã hội hiện nay.

Bởi trong điều kiện xã hội mà vai trò cá nhân, tính cá nhân hóa được đề cao như thời gian qua, tinh thần xả thân, ý thức cộng đồng có thể ít nhiều bị tính vị kỷ, cục bộ che lấp. Ở đây, không phải lỗi của từng cá nhân mà do bối cảnh xã hội đang có xu hướng đề cao yếu tố cá nhân. Chẳng hạn, ngày trước, lối xóm chia sẻ nhau một thiết bị giải trí (truyền hình, máy hát, radio…), thiết bị liên lạc (điện thoại), các công việc làm ăn (đổi công trong làm nông, giúp nhau khi gia đình hàng xóm hữu sự…) và mọi người xem đó là một chuẩn mực của cách ứng xử, cách sống. Còn hiện nay, yếu tố cá nhân hóa được thể hiện ở chỗ mỗi người có một thiết bị riêng, đáp ứng nhu cầu riêng và sự liên hệ trong công việc có phần ít đi, đồng thời xã hội luôn đặt ra vấn đề tôn trọng các quyền riêng tư của từng người. Từ đó, hình thành nên một chuẩn mực mới, ít nhiều khác với trước. Do vậy, yếu tố cố kết, tính trách nhiệm cộng đồng cũng có thể giảm đi. Thì nay, dịch bệnh đã khơi gợi lại tinh thần đó, thúc đẩy nhiều người thực hiện, lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng và ai đứng ngoài biểu hiện đó trở nên lạc lõng, xa lạ với mọi người.

Với học sinh, phần nhiều thuộc gia đình chỉ có 1 hoặc 2 con, đặt trong điều kiện xã hội đó, rất dễ hình thành tính ích kỷ, đề cao cái tôi của mình. Thói quen đó sẽ dần hình thành tính cách và một lối sống mới trong xã hội, ít quan tâm đến người khác, thậm chí vô cảm, nhẫn tâm trước nỗi đau của đồng bào, của đồng loại.

Trong các bài học, bài kiểm tra, bài thi của các môn Ngữ văn, Giáo dục công dân… ở bậc THCS và THPT, hoặc môn Tiếng Việt, Đạo đức, Khoa học thường thức… ở bậc TH, giáo viên nên lựa chọn những bài viết, những câu chuyện, những video clip… phù hợp, từ đó tác động dần đến suy nghĩ, nhận thức, hành vi của trẻ. Chẳng hạn, hình ảnh các chiến sĩ lực lượng vũ trang dãi nắng dầm mưa đi chợ hộ, mang vác các túi an sinh đến tận nhà người dân có thể là bài học về sự tận tụy của đội ngũ cán bộ công chức đối với người dân, đồng thời phản ánh tình quân dân gắn kết. Hay các bức ảnh về bữa ăn tạm, giấc ngủ vội của các y bác sĩ, tình nguyện viên ở các bệnh viện, ở khu cách ly thể hiện sự hy sinh quên mình của các thầy thuốc, của lực lượng tuyến đầu trong việc chăm lo sức khỏe của người dân. Mỗi hình ảnh nếu được khéo sử dụng có thể kể lại một câu chuyện sâu sắc, khái quát thành một bài học có ý nghĩa, đem lại hiệu quả giáo dục đạo đức không nhỏ.

Bên cạnh vấn đề đạo đức, ngành giáo dục còn có thể có nhiều bài học khác cho học sinh về vai trò của khoa học công nghệ trong bối cảnh hiện nay, về sự thích ứng nhanh và linh hoạt với từng bối cảnh thực tế, về việc quản lý rủi ro trong cuộc sống, về việc biến thách thức thành cơ hội… Đương nhiên, không nhất thiết phải tổ chức thành những bài học đầy đặn hoặc các bài kiểm tra, bài thi chuyên sâu mà cần khéo gợi thành những ý tưởng, những ấn tượng để học sinh tư duy, tìm hiểu, liên hệ, vận dụng. Điều rất quan trọng ở đây là ngành giáo dục phải luôn gắn những điều đang xảy ra trong thực tế cuộc sống, những vấn đề thực tiễn đang đòi hỏi và đưa vào nhà trường thành những điều học sinh (và cả sinh viên) cần học tập, trao đổi, tìm hiểu… Đừng để các bài giảng có sự tách biệt với thực tiễn; trong đó, giáo dục đạo đức lại càng cần gắn với cuộc sống sát hơn, cụ thể hơn!

Trúc Giang


Ý kiến bạn đọc

refresh
 

Tổng lượt bình luận

Tin khác

Thông báo