Thứ Bảy, ngày 16 tháng 2 năm 2019

Dạy cho học sinh cách làm chủ cuộc sống

TS Giáp Văn Dương chia sẻ với sinh viên.

(Thanhuytphcm.vn) – Lâu nay, vấn đề triết lý giáo dục (TLGD) vẫn được đề cập, và gần đây, nó lại trở thành điểm nóng khi các đại biểu Quốc hội chất vấn vì sao không thấy TLGD trong Luật Giáo dục sửa đổi. Trong bối cảnh việc cải cách giáo dục, được định danh là căn bản và toàn diện, đang bước vào khúc cua quan trọng, khi chương trình giáo dục phổ thông tổng thể chuẩn bị được triển khai, thì TLGD lại trở thành một vấn đề căn cơ, cốt lõi, cần phải làm rõ. Nếu không, những cải cách giáo dục có nguy cơ tiếp tục dừng lại ở các sự vụ nhỏ nhặt, manh mún, thay vì căn bản và toàn diện như mong đợi. Đó là nội dung trong câu chuyện mà Tiến sĩ (TS) Giáp Văn Dương - một người có nhiều tâm huyết trong nghiên cứu về TLGD chia sẻ.

* Phóng viên: Trong bối cảnh một kỷ nguyên mới đang dần xác lập, kỷ nguyên của cách mạng công nghiệp 4.0, với sự phát triển như đột phá của khoa học, công nghệ và những biến động khó lường của chính trị - xã hội thế giới, những thay đổi trong khoảng 30 năm tới sẽ vô cùng lớn, và bất lường. Vậy TLGD có ý nghĩa gì, thưa TS?

- TS Giáp Văn Dương: Chúng ta, những người ở thế hệ hiện thời khó có thể hình dung được đời sống của 30 năm nữa. Nhưng các nhà giáo dục, đặc biệt là những người ban hành chính sách giáo dục, cần phải có tầm nhìn của ít nhất là 30 năm sau, khi những học sinh của lớp 1 năm nay sẽ thực sự bước vào đời và trở thành lực lượng lao động chính của xã hội. Giáo dục sẽ phải làm gì trong bối cảnh đó? Đặc biệt, TLGD nào sẽ cần phải xác lập để làm định hướng và dẫn dắt giáo dục trong bối cảnh được dự báo sẽ có nhiều biến động và khó lường như thế.

TLGD được đề cập nhiều trong 15 năm trở lại đây. Tại sao bao năm nay học thuật về TLGD không được rõ, để vẫn mãi tranh cãi? Tôi cho rằng, TLGD phải được thể hiện thông qua mô hình giáo dục. Bản thân tôi cũng xây dựng ngôi trường mơ ước của mình. Nếu giáo dục là ngôi nhà thì TLGD là mái nhà, mọi hoạt động diễn ra trong ngôi nhà đều được che phủ bởi mái nhà. 4 trụ cột của ngôi nhà giáo dục là chân - thiện - mỹ - hòa. Không có một hoạt động giáo dục nào không chịu ảnh hưởng của TLGD.

Ngôi trường mơ ước của tôi có TLGD là “đào tạo con người tự do, có khả năng lãnh đạo bản thân, làm chủ cuộc sống”. TLGD ảnh hưởng tới tất cả các hoạt động giáo dục của chúng tôi.

“Tôi vẫn quan niệm người Việt trẻ phải tự đốt đuốc mà đi. Khi gặp khó khăn thì phải tự cứu mình trước khi trời cứu. Thay đổi xã hội rất khó, mà không phải ai cũng ở vị trí có thể thay đổi xã hội được. Vậy thì chắc ăn hơn là thay đổi mình trước. Và thật thú vị, khi mình thay đổi, thì xã hội cũng ít nhiều thay đổi theo. Suy cho cùng, sự thay đổi của xã hội chính là sự thay đổi của các cá nhân đang sống trong xã hội đó”. (TS Giáp Văn Dương).

* Với giáo dục hiện đại, thì theo TS, TLGD cần hướng đến tạo ra con người như thế nào?

- Hiện nay chúng ta đang nói nhiều về thời đại 4.0. Mỗi cuộc cách mạng đều có đặc trưng của nó là động cơ tạo ra sự chuyển động, tạo ra sự vận hành. Thời kỳ 4.0 là trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, những cỗ máy biết suy nghĩ. Còn về mặt xã hội, đó là thời kỳ của những tình huống khó lường, khó xác định, bởi có những điều chúng ta không thể ngờ đến. Cùng với đó là tính nhân văn bị suy giảm. Không thể không nhận ra, cuộc sống càng hiện đại, máy móc càng hiện đại thì tính nhân văn càng bị suy giảm, sự tương tác giữa người với người giảm sút kể cả trong gia đình, công việc. Cha mẹ, con cái, đồng nghiệp, bạn bè... ít tương tác, giao tiếp với nhau hơn. Vai trò cá nhân được đẩy mạnh một cách nổi bật. Chưa bao giờ vai trò cá nhân lại lớn như bây giờ. Ví dụ, một cá nhân với tài khoản mạng xã hội có thể làm Facebook dậy sóng, tức vai trò cá nhân có thể tác động đến rất đông người. Con người cá nhân bây giờ là hiện hữu, mọi mặt. Giáo dục cũng vì thế phải cá nhân hóa. Khác với trước, thời đại này là thời đại của cá nhân hóa ở mọi mặt, gia đình hạt nhân chỉ còn là bố mẹ - con cái, sự tác động của ông bà, họ hàng rất hạn hữu.

* Như vậy, giáo dục sẽ phải thay đổi ra sao với đặc trưng này? Cơ hội của Việt Nam ra sao ở các cuộc cách mạng công nghệ của thế giới?

- Từ cuộc cách mạng 1.0, 2.0, 3.0 thì Việt Nam đều không có cơ hội tham gia, thậm chí ở ngoài cuộc, bởi Việt Nam vẫn đang trong tình trạng thuộc địa, chiến tranh liên miên, đói kém. Cả thời kỳ đó Việt Nam đều không có ý niệm, không có điều kiện tham gia. Nhưng với cuộc cách mạng 4.0, thì Việt Nam có cơ hội lớn để tham gia. Lần đầu tiên trong lịch sử, Việt Nam được tham gia một cuộc chơi lớn của toàn cầu ngay từ đầu. Đó là cơ hội của Việt Nam. Dân trí của Việt Nam đủ để tham gia cuộc chơi, nền tảng công nghiệp, công nghệ đủ để tham gia. Tôi dự đoán, 30 năm nữa là thời gian Việt Nam chuyển mình, cất cánh. Chính sách có ảnh hưởng thúc đẩy hoặc cản trở, nhưng xu thế tham gia, hội nhập thế giới là không thay đổi. Không ai cấm chúng ta tham gia vào cuộc chơi của thế giới. 30 năm tới sẽ là sự chuyển động lớn. Trong bối cảnh đó, TLGD được thể hiện ra sao, giáo dục phải làm gì để đào tạo ra những con người tận dụng, thúc đẩy được cơ hội trong 30 năm tới là chuyện chúng ta phải làm ngay.

TS Giáp Văn Dương TS Giáp Văn Dương

Là một cựu sinh viên Bách khoa, TS Giáp Văn Dương lấy bằng Tiến sĩ tại Đại học Công nghệ Vienna (Áo) ngành Vật lý Kỹ thuật (2006). Sau một thời gian ngắn làm nghiên cứu sinh sau Tiến sĩ (postdoc) tại Áo, ông chuyển qua làm postdoc (thực tập sinh hậu tiến sĩ) tại khoa Hóa học, Đại học Liverpool (Anh) từ 2007-2010, sau đó về Singapore làm nghiên cứu tại Temasek Laboratories, Đại học Quốc gia Singapore, từ 2010-2012. Từ 2013 đến nay, ông trở về Việt Nam và tập trung toàn thời gian để hoạt động trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo. Năm 2015, ông được Asia Society chọn là Asia 21 Young Leaders. Hiện TS Giáp Văn Dương là đồng sáng lập, kiêm Tổng Hiệu trưởng Hệ thống giáo dục Vietschool.

* Vậy, cụ thể TLGD phải được thể hiện ra sao, giáo dục phải làm gì để đào tạo ra những con người thúc đẩy được cơ hội trong 30 năm tới, thưa TS?

- Làm giáo dục không bao giờ là đơn giản, chúng ta phải bắt đầu từ bây giờ. Vì một em học sinh lớp 1 thì 30 năm sau em sẽ trở thành một con người trưởng thành, tham gia vào lực lượng sản xuất, do đó phải giáo dục, đào tạo ngay từ bây giờ. Chúng ta không biết 30 năm nữa cuộc sống biến đổi ra sao, nhưng những người làm giáo dục thì phải có tầm nhìn cho 30 năm sau. Giáo dục phải làm gì, TLGD ra sao?... đó là những vẫn đề những người làm giáo dục phải thực hiện ngay từ bây giờ.

Tôi mong muốn TLGD trong thời đại mới “con người tự do là đích đến của giáo dục”. Hoặc “đào tạo con người tự do, có khả năng lãnh đạo bản thân, làm chủ cuộc sống”. Như vậy, con người tự do là đích đến của giáo dục thời đại mới. Dĩ nhiên, tự do không phải là thích làm gì thì làm, mà tự do gắn với trách nhiệm cao. Anh tự do ra quyết định nhưng phải có trách nhiệm với quyết định đó.

Chúng ta dạy cho các em cách làm chủ cuộc sống. Tức phải dạy các con, rèn giũa, phải thực hành, trải nghiệm. Không chỉ là những kiến thức lý thuyết. Những kỹ năng làm chủ cuộc sống phải được rèn luyện từ sớm, hàng ngày, phải dạy học sinh hàng ngày. Chứ không phải là bảo bọc, kèm cặp các con đến tận lớp 12 nhưng sau khi tốt nghiệp đại học thì yêu cầu ngay con phải làm chủ cuộc sống.

Tóm lại, với tôi, TLGD không phải xa vời, mà nó hiển hiện hàng ngày, chi phối tất cả những hoạt động giáo dục. Từng trường, từng mô hình giáo dục có thể có TLGD riêng của mình, nhưng trên phạm vi quốc gia, phải có TLGD riêng của quốc gia. Mọi hệ thống giáo dục đều có TLGD, như mọi con người đều có triết lý sống.

Trung Kiên


Ý kiến bạn đọc

refresh
 

Tổng lượt bình luận

Tin khác

Thông báo